Psychoterapia psychodynamiczna wywodzi się z psychoanalizy i obejmuje wciąż rozwijające się koncepcje przyczyn, przebiegu oraz rokowania trudności emocjonalnych Pacjentów. Na rynku usług psychoterapeutycznych jest wiele dostępnych nurtów do wyboru, co niekiedy budzi poczucie zagubienia. Kiedy zatem skorzystać z psychoterapii psychodynamicznej?
Wspomniany nurt zakłada przede wszystkim istnienie paradygmatu nieświadomości, co oznacza, że jako ludzie nie jesteśmy w pełni świadomi przyczyn naszych decyzji, a u ich podłoża leżą wewnętrzne konflikty. Nikt od tych konfliktów nie jest zupełnie wolny, jednak u niektórych osób mogą one wywoływać istotne cierpienie emocjonalne.
Przykładem takiego konfliktu jest wewnętrzny spór między surowym tzw. superego (oznaczającym zasady moralne, wymagania) a id (rządzącym się zasadą przyjemności). W niektórych sytuacjach, gdy konflikt ten jest istotnie nasilony, a superego szczególnie surowe, Pacjent może doświadczać nie tylko nadmiernej samokrytyki, obniżonego poczucia wartości, a nawet myśli rezygnacyjnych czy samobójczych, gdy nie spełnia swoich wewnętrznych kryteriów słusznego postępowania; mogą również temu towarzyszyć natrętne myśli i analizowanie, co można było zrobić lepiej, w konsekwencji utrudniające zasypianie, wybudzające w nocy oraz silny niepokój i stany depresyjne. Z drugiej strony osoba taka może okazjonalnie rozładowywać napięcie, którego doświadcza i podejmować impulsywne zachowania, które później budzą wstyd i nasilają poczucie winy, mogą także mieć wpływ na kontakty społeczne i wywoływać potrzebę samoukarania. Jeśli natomiast w świecie wewnętrznym danej osoby dominuje potrzeba przyjemności, to może ona mieć trudność w dostosowywaniu się do wymagań otoczenia, co będzie miało swoje konsekwencje w relacjach rodzinnych i zawodowych i może powodować odrzucenie przez innych.
Osoby o niejasnym obrazie siebie, swoich cech osobowości, celów życiowych mogą z kolei odczuwać zagubienie, kierować się nadmiernie opiniami innych, poszukiwać potwierdzenia i odczuwać lęk, kiedy otoczenie nie odpowiada na ich potrzeby pokierowania nimi albo złość, gdy odkrywają, że o ich życiu de facto decydują inni. Niekiedy lęk przed podjęciem autonomicznej decyzji jest bardzo nasilony i niejako „unieruchamia”, utrudnia rozwój i zmianę. Takie osoby mogą potrzebować pracy nad zrozumieniem siebie, ale również nad granicami i autonomią, co może przyczynić się do większego zadowolenia z życia, poczucia sensu, a nawet wyjścia z sytuacji przemocowych.
Konflikty intrapsychiczne opisane wyżej są naturalną częścią życia psychicznego każdego człowieka, u niektórych osób są jednak nasilone w stopniu przeszkadzającym w odczuwaniu radości życia i przyczyniającym się do pojawienia się objawów lęku, depresji, izolować od otoczenia.
Osobowość człowieka kształtuje długo, od najwcześniejszego dzieciństwa, dlatego kiedy mówi się o trudnościach, które trwają u danej osoby wiele lat, są powtarzalne, sztywne, czyli trudne do samodzielnej zmiany mówi się wówczas o potrzebie psychoterapii osobowości. Osoby doświadczające takich problemów często szukają same informacji o przyczynach swoich trudności, korzystają z lektury, warsztatów rozwojowych, co może poprawić ich stan, ale nie wpływa to trwale na zmianę w przeżywaniu siebie. W takich sytuacjach psychoterapia psychodynamiczna jest metodą zalecaną.
Psychoterapia nie rozpoczyna się na pierwszym spotkaniu ze specjalistą, powinny ją poprzedzać wizyty konsultacyjno-diagnostyczne, podczas których psychoterapeuta poznaje Pacjenta, konceptualizuje jego problem i na końcu tej wstępnej fazy omawia z Pacjentem rozumienie jego trudności oraz zalecenia i najważniejsze cele terapii. Nie powinno zaczynać się psychoterapii bez tej fazy wywiadu i diagnozy. Ilość spotkań wstępnych zależy od wielu czynników: problemu Pacjenta, ilości wnoszonego materiału, trudności vs łatwości w mówieniu i refleksji nad sobą.
Rozpoczęcie psychoterapii poprzedza omówienie zasady współpracy takich jak: kwestia poufności pracy psychoterapeuty, częstotliwość sesji, sposoby płatności za wizyty, informacje dotyczące kontaktu poza sesjami, zakończenia psychoterapii. Dopiero wówczas, gdy obie strony wyrażą świadomą zgodę na podjęcie współpracy, rozpoczyna się psychoterapia. Tak jak obecność zasad w codziennym życiu przyczynia się do poczucia bezpieczeństwa, tak wspomniany kontrakt terapeutyczny porządkuje proces oraz buduje przewidywalność oraz jest zbiorem zasad, do których można się odwołać w sytuacji kryzysu emocjonalnego.
Psychoterapia psychodynamiczna polega na swobodnej wypowiedzi Pacjenta (można dzielić się wszystkim, co przychodzi do głowy, swobodnymi skojarzeniami, snami). Psychoterapeuta zaś interpretuje wnoszone treści w kontekście nieuświadamianych mechanizmów rządzących życiem psychicznym Pacjenta, dzięki czemu może nastąpić tzw. wgląd, czyli zrozumienie intelektualne i emocjonalne trudności, a dzięki temu zmiana. Celem psychoterapii jest również konfrontowanie Pacjenta ze istniejącymi sprzecznościami w jego myśleniu i przeżywaniu, co przyczynia się do integrowania wyżej opisanych skonfliktowanych elementów życia psychicznego. Psychoterapeuta ponadto klaryfikuje, czyli między innymi wyjaśnia, doprecyzowuje omawiane przez Pacjenta treści i zachęca do przyglądania się własnym przeżyciom.
Skuteczność psychoterapii psychodynamicznej została opisana w artykule autorstwa Szpak M., Terapie wywodzące się z psychoanalizy jako terapie wsparte empirycznie, Psychoterapia 3 (210) 2024, ss. 45–59, do którego zainteresowanych Państwa odsyłam.